<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0552"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 552 般若心经际决</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 552 般若心经际决</title> <author>明 大慧释</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">552</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经际决</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15148"> <charName>CBETA CHARACTER CB15148</charName> <mapping cb:dec="998188" type="PUA">U+F3B2C</mapping> <mapping type="unicode">U+26615</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>画</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[书-曰+(且-二+人)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:08"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0864b" n="0864b"/> <lb ed="X" n="0864b01"/> <cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-A 心经注题辞</cb:mulu><head>No. 552-A <lb ed="X" n="0864b02"/><lb ed="R041" n="0913a01"/> 心经注题辞</head> <lb ed="X" n="0864b03"/> <lb ed="X" n="0864b04"/> <lb ed="X" n="0864b05"/><lb ed="R041" n="0913a02"/><p xml:id="pX26p0864b0501">壮禅量虚慧公操家三十年耳无杂听口无杂言饭 <lb ed="X" n="0864b06"/><lb ed="R041" n="0913a03"/>食雲水至者如归子野怀孙熙远亦皆精苦出群为 <lb ed="X" n="0864b07"/><lb ed="R041" n="0913a04"/>吴中知识野怀早逝委院事于远公辄枯坐一室六 <lb ed="X" n="0864b08"/><lb ed="R041" n="0913a05"/>时礼<persName>佛</persName>寒暑不辍晚参三峰相得甚欢峰之门得法 <lb ed="X" n="0864b09"/><lb ed="R041" n="0913a06"/>如某某者俱以长老相目不敢傲之以其所不知峰 <lb ed="X" n="0864b10"/><lb ed="R041" n="0913a07"/>顺世独居如故莫得窥其涯涘余所知者如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0864b1001" n="0864b1001"/><anchor xml:id="beg0864b1001" n="0864b1001"/>已<anchor xml:id="end0864b1001"/> <lb ed="X" n="0864b11"/><lb ed="R041" n="0913a08"/>初不以文字相遇也冬春间时时相过袖中谡谡有 <lb ed="X" n="0864b12"/><lb ed="R041" n="0913a09"/>声辄出一编乃其心经註解持用见示余于此茫然 <lb ed="X" n="0864b13"/><lb ed="R041" n="0913a10"/>又不敢如他文字漫然置赏以滋口业劝其急就正 <lb ed="X" n="0864b14"/><lb ed="R041" n="0913a11"/>于今之所谓大法师如华山中峰崇光诸公一一皆 <lb ed="X" n="0864b15"/><lb ed="R041" n="0913a12"/>首肯矣遂谋付梓为不朽计亦情所必至也夫<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0864b16"/><lb ed="R041" n="0913a13"/>得之笔墨附会者浅心地领会者深公坐卧覃思朝 <lb ed="X" n="0864b17"/><lb ed="R041" n="0913a14"/>夕吟味凡以为此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0864b1701" n="0864b1701"/><anchor xml:id="beg0864b1701" n="0864b1701"/>已<anchor xml:id="end0864b1701"/>固能上契<persName>佛</persName>旨下不谬于注 <lb ed="X" n="0864b18"/><lb ed="R041" n="0913a15"/>家则此一编足矣更无事求多也世界沧凉贤人隐 <lb ed="X" n="0864b19"/><lb ed="R041" n="0913a16"/>伏公但澄莹心神保持愿力来生必为大宗师演畅 <lb ed="X" n="0864b20"/><lb ed="R041" n="0913a17"/>般若觉悟群迷今年事晼晚馀照无多良贾深藏不 <lb ed="X" n="0864b21"/><lb ed="R041" n="0913a18"/>求闻达是有厚望于公也。</p> <lb ed="X" n="0864b22"/><lb ed="R041" n="0913b01"/><p xml:id="pX26p0864b2201">崇祯十四年八月二十三弟子徐波书</p></cb:div> <lb ed="X" n="0864b23"/> <lb ed="X" n="0864b24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0864c" n="0864c"/> <lb ed="X" n="0864c01"/> <lb ed="X" n="0864c02"/> <lb ed="X" n="0864c03"/> <lb ed="X" n="0864c04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-B 般若际决题辞</cb:mulu><head>No. 552-B <lb ed="X" n="0864c05"/><lb ed="R041" n="0913b03"/> 般若际决题辞</head> <lb ed="X" n="0864c06"/> <lb ed="X" n="0864c07"/> <lb ed="X" n="0864c08"/><lb ed="R041" n="0913b04"/><p xml:id="pX26p0864c0801">尝闻一人得道自有一番教法宣扬譬之灯发乎焰 <lb ed="X" n="0864c09"/><lb ed="R041" n="0913b05"/>自能照物理不容<anchor xml:id="nkr_note_add_0864c0901" n="0864c0901"/><anchor xml:id="beg0864c0901" n="0864c0901"/>己<anchor xml:id="end0864c0901"/>以故明星悟後金口歎之盖歎 <lb ed="X" n="0864c10"/><lb ed="R041" n="0913b06"/>此智慧德相使一切咸得闻知非愤蕴而作若夫知 <lb ed="X" n="0864c11"/><lb ed="R041" n="0913b07"/>之者既有浅深宣之时不无顿渐讵令声闻缘觉但 <lb ed="X" n="0864c12"/><lb ed="R041" n="0913b08"/>止化城菩萨行深直趣宝所此在他部所带非此中 <lb ed="X" n="0864c13"/><lb ed="R041" n="0913b09"/>正说也此则有无中道缘捐九界圣凡情尽唯以是 <lb ed="X" n="0864c14"/><lb ed="R041" n="0913b10"/>而造虽罣碍顚倒靡不咸離菩提涅槃果果俱就经 <lb ed="X" n="0864c15"/><lb ed="R041" n="0913b11"/>王开此全是髻珠更无他耳北禅老宿量虚慧公三 <lb ed="X" n="0864c16"/><lb ed="R041" n="0913b12"/>十年来一唯为此忽然漏逗借旧吐新宣此本际非 <lb ed="X" n="0864c17"/><lb ed="R041" n="0913b13"/>无所得而学语者比也顷因付梓敬题其简若此。</p> <lb ed="X" n="0864c18"/><lb ed="R041" n="0913b14"/><p xml:id="pX26p0864c1801">崇祯辛巳中秋前一日桐溪退院头陀正性书于净 <lb ed="X" n="0864c19"/><lb ed="R041" n="0913b15"/>梵壇东之天龙别室</p></cb:div> <lb ed="X" n="0864c20"/> <lb ed="X" n="0864c21"/> <lb ed="X" n="0864c22"/> <lb ed="X" n="0864c23"/> <lb ed="X" n="0864c24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0865a" n="0865a"/> <lb ed="X" n="0865a01"/> <lb ed="X" n="0865a02"/> <lb ed="X" n="0865a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若际决</cb:mulu> <lb ed="X" n="0865a04"/><cb:docNumber>No. 552</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0865a05"/><lb ed="R041" n="0914a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若际决</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0865a06"/> <lb ed="X" n="0865a07"/> <lb ed="X" n="0865a08"/><lb ed="R041" n="0914a02"/><byline cb:type="other">唐三藏法师 <name role="" type="person">玄奘</name>奉 诏译</byline> <lb ed="X" n="0865a09"/><lb ed="R041" n="0914a03"/><byline cb:type="author">明吴门北禅沙门 大慧 释</byline> <lb ed="X" n="0865a10"/><lb ed="R041" n="0914a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865a1001">般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865a11"/><lb ed="R041" n="0914a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865a1101">般若者即智慧也此智慧于不思议中出现收放 <lb ed="X" n="0865a12"/><lb ed="R041" n="0914a06"/>总不離一微尘何故以此般若是本际施设故<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0865a13"/><lb ed="R041" n="0914a07"/>睹明星时便曰奇哉一切众生皆具<persName>如来</persName>智慧德 <lb ed="X" n="0865a14"/><lb ed="R041" n="0914a08"/>相岂是一刹那睹星外更有身心凡圣净秽国土 <lb ed="X" n="0865a15"/><lb ed="R041" n="0914a09"/>一切有情同证而谓之曰具也波罗蜜多者云到 <lb ed="X" n="0865a16"/><lb ed="R041" n="0914a10"/>彼岸到本际之彼岸是也此本际是一切众生自 <lb ed="X" n="0865a17"/><lb ed="R041" n="0914a11"/>处旧居不从修得今人妄谓有彼岸可到直至徒 <lb ed="X" n="0865a18"/><lb ed="R041" n="0914a12"/>劳只劫到于涅槃原来寸步无移可见正当直下 <lb ed="X" n="0865a19"/><lb ed="R041" n="0914a13"/>归源不须向外求真否则必有彼此对待不泯生 <lb ed="X" n="0865a20"/><lb ed="R041" n="0914a14"/>死于此经之宗趣失矣此般若心者圣凡所同禀 <lb ed="X" n="0865a21"/><lb ed="R041" n="0914a15"/>共赋者也以凡夫执著妄想故有种种差别贤圣 <lb ed="X" n="0865a22"/><lb ed="R041" n="0914a16"/>执著修行亦有种种差别若论本法中凡圣心行 <lb ed="X" n="0865a23"/><lb ed="R041" n="0914a17"/>总归一刹那际裡许施设是故经云一切贤圣皆 <lb ed="X" n="0865a24"/><lb ed="R041" n="0914a18"/>以无为法而有差别经者常也贯通義也此一经 <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0865b" n="0865b"/> <lb ed="X" n="0865b01"/><lb ed="R041" n="0914b01"/>之文章前後句義尘说刹说一语一默一动一静 <lb ed="X" n="0865b02"/><lb ed="R041" n="0914b02"/>真常捷径之法总归一刹那际中一道贯通也按 <lb ed="X" n="0865b03"/><lb ed="R041" n="0914b03"/><persName>世尊</persName>入刹那际三昧时不離菩提场而升<name role="" type="person">忉利天</name> <lb ed="X" n="0865b04"/><lb ed="R041" n="0914b04"/>乃至七处九会亦不離菩提场此即无时也无时 <lb ed="X" n="0865b05"/><lb ed="R041" n="0914b05"/>者不历须臾不遗三世随缘赴感不失本际故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b06"/><lb ed="R041" n="0914b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b0601">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b07"/><lb ed="R041" n="0914b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b0701">观者智用自在者法性无为故以能所对待而观 <lb ed="X" n="0865b08"/><lb ed="R041" n="0914b08"/>则不自在必须能所俱忘溷融无杂方为自在菩 <lb ed="X" n="0865b09"/><lb ed="R041" n="0914b09"/>萨者即觉有情也又云普济智身普遍于法界普 <lb ed="X" n="0865b10"/><lb ed="R041" n="0914b10"/>济众生能度所度总归于智身法身是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b11"/><lb ed="R041" n="0914b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b1101">行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b12"/><lb ed="R041" n="0914b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b1201">行深般若等者盖般若凡圣共有无论正报智身 <lb ed="X" n="0865b13"/><lb ed="R041" n="0914b13"/>相好依报微尘刹土众宝莊严及众生依正总归 <lb ed="X" n="0865b14"/><lb ed="R041" n="0914b14"/>到本际法身<name role="" type="person">常寂光土</name>无彼无此乃为到彼岸耳 <lb ed="X" n="0865b15"/><lb ed="R041" n="0914b15"/>时者即观自在菩萨修此般若之时从古至今中 <lb ed="X" n="0865b16"/><lb ed="R041" n="0914b16"/>间无时可移无法可说无动无静亦不住于无动 <lb ed="X" n="0865b17"/><lb ed="R041" n="0914b17"/>静超世出世间法乃名深也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b18"/><lb ed="R041" n="0914b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b1801">照见五蕴皆空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b19"/><lb ed="R041" n="0915a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b1901">五蕴皆空者此空乃般若離心意识寂灭之空也 <lb ed="X" n="0865b20"/><lb ed="R041" n="0915a02"/>既離心意识唯心可见矣所谓透过唯心方始旧 <lb ed="X" n="0865b21"/><lb ed="R041" n="0915a03"/>居旧居不居便起大用现前不拘规则耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b22"/><lb ed="R041" n="0915a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b2201">度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865b23"/><lb ed="R041" n="0915a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b2301">一切苦不出三苦三苦本无故无苦即寂灭寂灭 <lb ed="X" n="0865b24"/><lb ed="R041" n="0915a06"/>即自心迷此一心而有众苦悟此一心但是净<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0865c" n="0865c"/> <lb ed="X" n="0865c01"/><lb ed="R041" n="0915a07"/>国土遊戏神通也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865c02"/><lb ed="R041" n="0915a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865c0201">舍利子色不异空空不异色色即是空空即是色受 <lb ed="X" n="0865c03"/><lb ed="R041" n="0915a09"/>想行识亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865c04"/><lb ed="R041" n="0915a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865c0401">梵语舍利此云鹙连母称名故曰鹙子舍利子在 <lb ed="X" n="0865c05"/><lb ed="R041" n="0915a11"/>二乘空智中推为第一今于甚深般若機将熟故 <lb ed="X" n="0865c06"/><lb ed="R041" n="0915a12"/>所以诏告之不异者色空同体不异时之本际也 <lb ed="X" n="0865c07"/><lb ed="R041" n="0915a13"/>正所谓離双眸而见靑黄绝色空而见是非也即 <lb ed="X" n="0865c08"/><lb ed="R041" n="0915a14"/>色即空者非是柝法明空亦非混而不分其空色 <lb ed="X" n="0865c09"/><lb ed="R041" n="0915a15"/>空了然明著即是无时中现相无字中说法无门 <lb ed="X" n="0865c10"/><lb ed="R041" n="0915a16"/>中出入独存不异无二之门岂非深般若乎受想 <lb ed="X" n="0865c11"/><lb ed="R041" n="0915a17"/>行识等者例同心法四蕴也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865c12"/><lb ed="R041" n="0915a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865c1201">舍利子是诸法空相不生不灭不垢不净不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865c13"/><lb ed="R041" n="0915b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865c1301">诸法即前五蕴等法空相者即实相也实相体上 <lb ed="X" n="0865c14"/><lb ed="R041" n="0915b02"/>不生不灭不垢不净不增不减如是会五蕴归实 <lb ed="X" n="0865c15"/><lb ed="R041" n="0915b03"/>相也所言不生不灭者只此实相中无起灭故经 <lb ed="X" n="0865c16"/><lb ed="R041" n="0915b04"/>云当处出生随处灭尽非但刹那际中如是即世 <lb ed="X" n="0865c17"/><lb ed="R041" n="0915b05"/>尊从兜率降王宫入胎出胎至于涅槃七十有九 <lb ed="X" n="0865c18"/><lb ed="R041" n="0915b06"/>亦是当处出生随处灭尽古德云未離兜率<anchor xml:id="nkr_note_add_0865c1801" n="0865c1801"/><anchor xml:id="beg0865c1801" n="0865c1801"/>已<anchor xml:id="end0865c1801"/>诞 <lb ed="X" n="0865c19"/><lb ed="R041" n="0915b07"/>王宫未出母胎度生<anchor xml:id="nkr_note_add_0865c1901" n="0865c1901"/><anchor xml:id="beg0865c1901" n="0865c1901"/>已<anchor xml:id="end0865c1901"/>毕诚哉是言也此一际中 <lb ed="X" n="0865c20"/><lb ed="R041" n="0915b08"/>最寂静处无容心识心识尙无岂得以垢净增减 <lb ed="X" n="0865c21"/><lb ed="R041" n="0915b09"/>而言哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865c22"/><lb ed="R041" n="0915b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865c2201">是故空中无色无受想行识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0865c23"/><lb ed="R041" n="0915b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865c2301">空中无色等者在一刹那无容少许法故曰无也 <lb ed="X" n="0865c24"/><lb ed="R041" n="0915b12"/>此际即是实际<persName>如来</persName>之根本智也又在刹那际中 <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0866a" n="0866a"/> <lb ed="X" n="0866a01"/><lb ed="R041" n="0915b13"/>说法度生即是差别智也差别与根本智同时施 <lb ed="X" n="0866a02"/><lb ed="R041" n="0915b14"/>设故不言其空但言无耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866a03"/><lb ed="R041" n="0915b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866a0301">无眼耳鼻舌身意无色声香味触法无眼界乃至无 <lb ed="X" n="0866a04"/><lb ed="R041" n="0915b16"/>意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866a05"/><lb ed="R041" n="0915b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866a0501">无眼耳鼻舌等者根尘识无出物外之像也祖云 <lb ed="X" n="0866a06"/><lb ed="R041" n="0915b18"/>灵光独耀迥脱根尘体露真常不拘文字但離妄 <lb ed="X" n="0866a07"/><lb ed="R041" n="0916a01"/>缘即如如<persName>佛</persName><persName>佛</persName>祖只是一个鼻孔出气此经直指 <lb ed="X" n="0866a08"/><lb ed="R041" n="0916a02"/>心源以众生不能直下承当乃将三观以推到其 <lb ed="X" n="0866a09"/><lb ed="R041" n="0916a03"/>理龙树尊者云因缘所生法我说即是空亦名为 <lb ed="X" n="0866a10"/><lb ed="R041" n="0916a04"/>假名亦名中道義此四句一口吐出契证般若之 <lb ed="X" n="0866a11"/><lb ed="R041" n="0916a05"/>妙寧有过哉众生迷此故曰无明圣人悟此名曰 <lb ed="X" n="0866a12"/><lb ed="R041" n="0916a06"/>超数量何以故所谓三观归一心一心归刹那一 <lb ed="X" n="0866a13"/><lb ed="R041" n="0916a07"/>刹那中只无思虑无思虑则不能自立刹那心者 <lb ed="X" n="0866a14"/><lb ed="R041" n="0916a08"/>故曰超数量数量外净心中涌出法界体用缘起 <lb ed="X" n="0866a15"/><lb ed="R041" n="0916a09"/>之法岂不是<persName>如来</persName>藏中尘沙妙用耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866a16"/><lb ed="R041" n="0916a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866a1601">无无明亦无无明尽乃至无老死亦无老死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866a17"/><lb ed="R041" n="0916a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866a1701">此无十二有支缘生法也此三世缘起因果同时 <lb ed="X" n="0866a18"/><lb ed="R041" n="0916a12"/>非但二乘菩萨尙不能尽其理唯<persName>佛</persName>同时具足因 <lb ed="X" n="0866a19"/><lb ed="R041" n="0916a13"/>缘故称微妙大用也论云一支具十二支支支具 <lb ed="X" n="0866a20"/><lb ed="R041" n="0916a14"/>十二支共一百四十四支支支具真俗二谛何以 <lb ed="X" n="0866a21"/><lb ed="R041" n="0916a15"/>故缘觉悟此便为灭谛凡夫具此成八万四千尘 <lb ed="X" n="0866a22"/><lb ed="R041" n="0916a16"/>劳便有无量生死圣人具此成八万四千陀罗尼 <lb ed="X" n="0866a23"/><lb ed="R041" n="0916a17"/>便有无量法门也何以故尘沙数门总归一刹那 <lb ed="X" n="0866a24"/><lb ed="R041" n="0916a18"/>际此一刹那际无容一法一切圣凡心尽此际亦 <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0866b" n="0866b"/> <lb ed="X" n="0866b01"/><lb ed="R041" n="0916b01"/>能周遍法界一切智身无处不出现耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b02"/><lb ed="R041" n="0916b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b0201">无苦集灭道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b03"/><lb ed="R041" n="0916b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b0301">无小乘四谛者直指声闻即涅槃故何以故即苦 <lb ed="X" n="0866b04"/><lb ed="R041" n="0916b04"/>即涅槃即集即一切种智然而会取此两个即字 <lb ed="X" n="0866b05"/><lb ed="R041" n="0916b05"/>不费一毫许力顿契般若之理何以故无三世故 <lb ed="X" n="0866b06"/><lb ed="R041" n="0916b06"/>既无三世无我人众生寿者不修而证是故众生 <lb ed="X" n="0866b07"/><lb ed="R041" n="0916b07"/>即<persName>佛</persName>众生与<persName>佛</persName>本一相故经云是法住法位世间 <lb ed="X" n="0866b08"/><lb ed="R041" n="0916b08"/>相常住何必转也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b09"/><lb ed="R041" n="0916b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b0901">无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b10"/><lb ed="R041" n="0916b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b1001">此经中无住法也能证智慧所证涅槃亦是寄言 <lb ed="X" n="0866b11"/><lb ed="R041" n="0916b11"/>无实法故经云智慧愚痴皆名般若净秽彼此无 <lb ed="X" n="0866b12"/><lb ed="R041" n="0916b12"/>异境界然<persName>世尊</persName>所言三科七大声闻缘觉菩萨修 <lb ed="X" n="0866b13"/><lb ed="R041" n="0916b13"/>证总非者不可便谓之无也此正<persName>世尊</persName>所谓一切 <lb ed="X" n="0866b14"/><lb ed="R041" n="0916b14"/>事究竟坚固也今人有志进道者莫離事相中别 <lb ed="X" n="0866b15"/><lb ed="R041" n="0916b15"/>立修行若離事相而别立修行则必有差讹非究 <lb ed="X" n="0866b16"/><lb ed="R041" n="0916b16"/>竟矣是故正宗分中独言无字即事相上不立言 <lb ed="X" n="0866b17"/><lb ed="R041" n="0916b17"/>说文字心缘之旨正所谓达摩教外别传最上宗 <lb ed="X" n="0866b18"/><lb ed="R041" n="0916b18"/>之般若也古云在事相上觑则捷意根上卜度只 <lb ed="X" n="0866b19"/><lb ed="R041" n="0917a01"/>摸索不著耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b20"/><lb ed="R041" n="0917a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b2001">以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b21"/><lb ed="R041" n="0917a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b2101">即本有智慧无依无住以本法不可思议故云无 <lb ed="X" n="0866b22"/><lb ed="R041" n="0917a04"/>得也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b23"/><lb ed="R041" n="0917a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b2301">菩提萨埵依般若波罗蜜多故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866b24"/><lb ed="R041" n="0917a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b2401">菩提萨埵指修此人依者赖也仗也乃仗此刹那 <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0866c" n="0866c"/> <lb ed="X" n="0866c01"/><lb ed="R041" n="0917a07"/>本际也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866c02"/><lb ed="R041" n="0917a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866c0201">心无罣碍无罣碍故无有恐怖远離顚倒梦想究竟 <lb ed="X" n="0866c03"/><lb ed="R041" n="0917a09"/>涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866c04"/><lb ed="R041" n="0917a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866c0401">此是入刹那际三昧观六道众生三乘贤圣能证 <lb ed="X" n="0866c05"/><lb ed="R041" n="0917a11"/>智慧所证涅槃总名顚倒梦想耳若能如是会取 <lb ed="X" n="0866c06"/><lb ed="R041" n="0917a12"/>不失此经之旨方名大究竟大寂灭海中耳向下 <lb ed="X" n="0866c07"/><lb ed="R041" n="0917a13"/>赞此经显般若真实。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866c08"/><lb ed="R041" n="0917a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866c0801">三世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0866c09"/><lb ed="R041" n="0917a15"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866c10"/><lb ed="R041" n="0917a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866c1001">引能证人以证此经之不虚令闻者生实信故得 <lb ed="X" n="0866c11"/><lb ed="R041" n="0917a17"/>阿耨多罗三藐三菩提者即是无上正<persName>等正觉</persName>也 <lb ed="X" n="0866c12"/><lb ed="R041" n="0917a18"/><persName>世尊</persName>入刹那际时无一法加之于上故曰无上本 <lb ed="X" n="0866c13"/><lb ed="R041" n="0917b01"/>际中诸<persName>佛</persName>众生平等无二故曰正<persName>等正觉</persName>者即本 <lb ed="X" n="0866c14"/><lb ed="R041" n="0917b02"/>觉也迷此觉者名不觉悟此觉者名始觉此觉本 <lb ed="X" n="0866c15"/><lb ed="R041" n="0917b03"/>无迷悟故曰本觉三觉是假名本无实法寄言正 <lb ed="X" n="0866c16"/><lb ed="R041" n="0917b04"/>觉耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866c17"/><lb ed="R041" n="0917b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866c1701">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0866c18"/><lb ed="R041" n="0917b06"/>是无等等咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0866c19"/><lb ed="R041" n="0917b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866c1901">般若秘密者无作无止无任无灭无无亦无智慧 <lb ed="X" n="0866c20"/><lb ed="R041" n="0917b08"/>光明本一相故则知此经非心所测大神咒者诸 <lb ed="X" n="0866c21"/><lb ed="R041" n="0917b09"/><persName>佛</persName>用不思议神变故大明咒者法界平等用无分 <lb ed="X" n="0866c22"/><lb ed="R041" n="0917b10"/>别智了众生故无上咒者若大心众生悟此法者 <lb ed="X" n="0866c23"/><lb ed="R041" n="0917b11"/>十住初心便与诸<persName>佛</persName>果位平等无异故无等等咒 <lb ed="X" n="0866c24"/><lb ed="R041" n="0917b12"/>者<persName>佛</persName>所证无上之法一切所不及故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0867a" n="0867a"/> <lb ed="X" n="0867a01"/><lb ed="R041" n="0917b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0867a0101">能除一切苦真实不虚故说般若波罗蜜多咒即说 <lb ed="X" n="0867a02"/><lb ed="R041" n="0917b14"/>咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0867a0203" cb:place="inline">揭谛揭谛波罗揭谛波罗僧揭谛菩提萨摩诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0867a03"/><lb ed="R041" n="0917b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0867a0301">此经与咒显密交参智者直悟尘尘三昧方契此 <lb ed="X" n="0867a04"/><lb ed="R041" n="0917b16"/>经之髓也何以故圣凡共见大地森罗人畜等物 <lb ed="X" n="0867a05"/><lb ed="R041" n="0917b17"/>无非般若现形揭谛娑诃句裡出没是经以深般 <lb ed="X" n="0867a06"/><lb ed="R041" n="0917b18"/>若为要纲色空不异为宗诸法空相为体提无字 <lb ed="X" n="0867a07"/><lb ed="R041" n="0918a01"/>当人为用无者纤尘不立以赖无字种能含万有 <lb ed="X" n="0867a08"/><lb ed="R041" n="0918a02"/>无色无受等乃至无智无得者岂不是離言绝意 <lb ed="X" n="0867a09"/><lb ed="R041" n="0918a03"/>教外深般若乎色受空等诸法者初授与比丘至 <lb ed="X" n="0867a10"/><lb ed="R041" n="0918a04"/>于<persName>佛</persName>果亦容受于无字中何也诸法以空合空故 <lb ed="X" n="0867a11"/><lb ed="R041" n="0918a05"/>得容受无碍耳今时人欲空见者十中有六七此 <lb ed="X" n="0867a12"/><lb ed="R041" n="0918a06"/>般若毕竟離文字空色外悟得容受不容受故一 <lb ed="X" n="0867a13"/><lb ed="R041" n="0918a07"/>切顚倒即涅槃也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0867a14"/><lb ed="R041" n="0918a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0867a1401">般若波罗蜜多心经<note place="inline">终</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0867a15"/><lb ed="R041" n="0918a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0867a1501">论曰如上所说刹那者是本际之妙用也何以故 <lb ed="X" n="0867a16"/><lb ed="R041" n="0918a10"/>本际无来去故能摄三世故刹那无住无性大機 <lb ed="X" n="0867a17"/><lb ed="R041" n="0918a11"/>大用大自在故如是二法本无异故若将此际体 <lb ed="X" n="0867a18"/><lb ed="R041" n="0918a12"/>上教化众生立一字为体三科七大为用若将此 <lb ed="X" n="0867a19"/><lb ed="R041" n="0918a13"/>际用上教化众生立一字为用三科七大为体<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0867a20"/><lb ed="R041" n="0918a14"/>祖皆不離刹那际故假如有人入兰若中初步踏 <lb ed="X" n="0867a21"/><lb ed="R041" n="0918a15"/>著一块砖数百砖皆到矣若次第经行百砖<anchor xml:id="nkr_note_add_0867a2101" n="0867a2101"/><anchor xml:id="beg0867a2101" n="0867a2101"/>已<anchor xml:id="end0867a2101"/>原 <lb ed="X" n="0867a22"/><lb ed="R041" n="0918a16"/>至初步砖者幷无移动此般若之体用亦复如是 <lb ed="X" n="0867a23"/><lb ed="R041" n="0918a17"/>末法时人有执此心有者有执空者执常者执非 <lb ed="X" n="0867a24"/><lb ed="R041" n="0918a18"/>常者执知者执不知者执常与无常知与不知融 <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0867b" n="0867b"/> <lb ed="X" n="0867b01"/><lb ed="R041" n="0918b01"/>通者执一切总非者执心中无色者执色中无心 <lb ed="X" n="0867b02"/><lb ed="R041" n="0918b02"/>者执心中有色者执色中有心者执遍与不遍者 <lb ed="X" n="0867b03"/><lb ed="R041" n="0918b03"/>执喩者执法者如是等执不能枚擧皆为戏论如 <lb ed="X" n="0867b04"/><lb ed="R041" n="0918b04"/>斯所论尽归与一刹那际中不摄不散不来不去 <lb ed="X" n="0867b05"/><lb ed="R041" n="0918b05"/>无住无依何以故性齐时齐行齐体用齐因果齐 <lb ed="X" n="0867b06"/><lb ed="R041" n="0918b06"/>此心于<persName>佛</persName>齐众生齐法界亦齐此心非即四句是 <lb ed="X" n="0867b07"/><lb ed="R041" n="0918b07"/>亦非離四句有所谓一心三世三世一心擧起一 <lb ed="X" n="0867b08"/><lb ed="R041" n="0918b08"/>毫端放上周沙界如斯会者方契般若心宗也。</p> <lb ed="X" n="0867b09"/><lb ed="R041" n="0918b09"/><p xml:id="pX26p0867b0901"><persName>世尊</persName>不二中将无字心经指示迷人今人缘此无 <lb ed="X" n="0867b10"/><lb ed="R041" n="0918b10"/>字对有字论之便有建立诽谤之语云何建立非 <lb ed="X" n="0867b11"/><lb ed="R041" n="0918b11"/>有性建立性非无性建立性非有无俱性建立性 <lb ed="X" n="0867b12"/><lb ed="R041" n="0918b12"/>非有无非性建立性云何诽谤非有言说而生常 <lb ed="X" n="0867b13"/><lb ed="R041" n="0918b13"/>见言说非无言说而生断见言说非即有无言说 <lb ed="X" n="0867b14"/><lb ed="R041" n="0918b14"/>而生共见言说非離有无言说而生灭见言说是 <lb ed="X" n="0867b15"/><lb ed="R041" n="0918b15"/>名建立诽谤法除圆顿教馀教修行俱不能免以 <lb ed="X" n="0867b16"/><lb ed="R041" n="0918b16"/>外道魔类等于中取著故在<persName>佛</persName>祖用处团得拢擘 <lb ed="X" n="0867b17"/><lb ed="R041" n="0918b17"/>得开随手拈来无不自在虽有种种差别而于一 <lb ed="X" n="0867b18"/><lb ed="R041" n="0918b18"/>刹那际法法平等称性无二故曰自在也。</p> <lb ed="X" n="0867b19"/><lb ed="R041" n="0919a01"/><p xml:id="pX26p0867b1901">夫般若灵明体非一异当人擧用差别非无大要 <lb ed="X" n="0867b20"/><lb ed="R041" n="0919a02"/>用智者一切即一用慧者一即一切然而一多同 <lb ed="X" n="0867b21"/><lb ed="R041" n="0919a03"/>异半满不出无字大用中漏七珍八宝也所谓当 <lb ed="X" n="0867b22"/><lb ed="R041" n="0919a04"/>阳拈出觌体无私非常人之所论也乃至幽冥人 <lb ed="X" n="0867b23"/><lb ed="R041" n="0919a05"/>畜横竖屈伸语默静虑左右见闻等先会得此中 <lb ed="X" n="0867b24"/><lb ed="R041" n="0919a06"/>面孔後一隻眼能除一切苦真实不虚故说般若 <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0867c" n="0867c"/> <lb ed="X" n="0867c01"/><lb ed="R041" n="0919a07"/>波罗蜜多咒。</p> <lb ed="X" n="0867c02"/><lb ed="R041" n="0919a08"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0867c0201"><l>般若锋兮难描<g ref="#CB15148">画</g></l><l>金刚焰裡岂安身</l> <lb ed="X" n="0867c03"/><lb ed="R041" n="0919a09"/><l>不觉昏沉亲切处</l><l>回光一照隔千层</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0867c04"/><lb ed="R041" n="0919a10"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若心经际决<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> <lb ed="X" n="0867c05"/> <lb ed="X" n="0867c06"/> <lb ed="X" n="0867c07"/> <lb ed="X" n="0867c08"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-C 北禅量公二注<g ref="#CB02494">跋</g>尾</cb:mulu><head>No. 552-C <lb ed="X" n="0867c09"/><lb ed="R041" n="0919a12"/> 北禅量公二注<g ref="#CB02494">跋</g>尾</head> <lb ed="X" n="0867c10"/> <lb ed="X" n="0867c11"/> <lb ed="X" n="0867c12"/><lb ed="R041" n="0919a13"/><p xml:id="pX26p0867c1201">吾人学问得于授受者浅得于天機者深世学且然 <lb ed="X" n="0867c13"/><lb ed="R041" n="0919a14"/>而况<persName>佛</persName>法量公体敦庞之质积向往之诚矻矻乎欲以 <lb ed="X" n="0867c14"/><lb ed="R041" n="0919a15"/>悟入处擧似世人盖自千山万水草鞋边拾得幷初 <lb ed="X" n="0867c15"/><lb ed="R041" n="0919a16"/>中後夜蒲团上拈来非如世间阿师食人涕唾从烟 <lb ed="X" n="0867c16"/><lb ed="R041" n="0919a17"/>黄本子寻活计者也去年有般若心经际决行世未 <lb ed="X" n="0867c17"/><lb ed="R041" n="0919a18"/>幾弥陀<anchor xml:id="nkr_note_add_0867c1701" n="0867c1701"/><anchor xml:id="beg0867c1701" n="0867c1701"/>已<anchor xml:id="end0867c1701"/>决又出夫从智慧门而收归净土溯流穷 <lb ed="X" n="0867c18"/><lb ed="R041" n="0919b01"/>源因枝得本昔文殊大智发愿求生西方量公述作 <lb ed="X" n="0867c19"/><lb ed="R041" n="0919b02"/>本意与之暗合当是诸<persName>佛</persName>愍念其勤默为赞助耳。</p><p xml:id="pX26p0867c1920" cb:place="inline">壬 <lb ed="X" n="0867c20"/><lb ed="R041" n="0919b03"/>午小除夕弟子徐波题</p></cb:div> <lb ed="X" n="0867c21"/> <lb ed="X" n="0867c22"/> <lb ed="X" n="0867c23"/> <lb ed="X" n="0867c24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0552.0868a" n="0868a"/> <lb ed="X" n="0868a01"/> <lb ed="X" n="0868a02"/> <lb ed="X" n="0868a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-D</cb:mulu><head>No. 552-D</head> <lb ed="X" n="0868a04"/><lb ed="R041" n="0919b05"/><p xml:id="pX26p0868a0401">若人识得心大地无寸土般若是心智净土是心地 <lb ed="X" n="0868a05"/><lb ed="R041" n="0919b06"/>二经是心之常理二註是心之指南是故除心则无 <lb ed="X" n="0868a06"/><lb ed="R041" n="0919b07"/>般若亦无净土况有二经与二註哉二註之中说道 <lb ed="X" n="0868a07"/><lb ed="R041" n="0919b08"/>微尘际刹那际者所谓一念未兴心源也操持此心 <lb ed="X" n="0868a08"/><lb ed="R041" n="0919b09"/>源谓之行深般若寻到此心源谓之往生净土行也 <lb ed="X" n="0868a09"/><lb ed="R041" n="0919b10"/>往也必可依指南以知方所是二经之不可无二註 <lb ed="X" n="0868a10"/><lb ed="R041" n="0919b11"/>也如此矣我禅定老人月舟胡禅师偶得此书且诵 <lb ed="X" n="0868a11"/><lb ed="R041" n="0919b12"/>且喜欲与众共之乃令印生翻刻流通是大慈心也 <lb ed="X" n="0868a12"/><lb ed="R041" n="0919b13"/>是般若心也是净土莊严心也三心即一心从彼微 <lb ed="X" n="0868a13"/><lb ed="R041" n="0919b14"/>尘刹那之二际流出盖天盖地浩无边际此心既无 <lb ed="X" n="0868a14"/><lb ed="R041" n="0919b15"/>边际此书流通亦岂有边际哉不肖幸在众先而看 <lb ed="X" n="0868a15"/><lb ed="R041" n="0919b16"/>阅之不知感喜何如也因落秃笔于卷尾聊记年月 <lb ed="X" n="0868a16"/><lb ed="R041" n="0919b17"/>云尔。</p><p xml:id="pX26p0868a1603" cb:place="inline">贞享五戊辰岁三月穀旦加州椙树林大乘 <lb ed="X" n="0868a17"/><lb ed="R041" n="0919b18"/>护国禅寺白卍山和南<g ref="#CB02494">跋</g></p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0864b1001" to="#end0864b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0864b1701" to="#end0864b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0864c0901" to="#end0864c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0865c1801" to="#end0865c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0865c1901" to="#end0865c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0867a2101" to="#end0867a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0867c1701" to="#end0867c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0864b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0864b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0864b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0864b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0864c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0864c0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0865c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0865c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0865c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0865c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0867a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0867a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0867c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0867c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>